İş Kanunu'na göre çalışma süresi ve mesai kaydı: işverenler 2026'da neyi tutmalı?

Bir bakışta temel kurallar

Çalışma süresi: haftalık 45 saat ve denkleştirme

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu md. 63 (birinci fıkra)

Altı gün çalışılan bir işyerinde bu, günde 7,5 saat; beş gün çalışılan bir işyerinde günde 9 saat demektir. Tarafların anlaşmasıyla süre günlere farklı dağıtılabilir; ancak günlük çalışma 11 saati aşamaz ve iki aylık denkleştirme döneminde haftalık ortalama 45 saati geçemez. Denkleştirme uygulayan bir işveren, hangi haftada kaç saat çalışıldığını gösteremezse ortalamayı da kanıtlayamaz. Bu yüzden günlük giriş-çıkış kaydı denkleştirmenin ön koşuludur.

Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde (örneğin bazı yer altı işleri) hem günlük süre hem de fazla çalışma yasağı ayrıca düzenlenmiştir.

Fazla çalışma: %50 zam, 270 saat ve işçinin onayı

Haftalık 45 saati aşan her saat fazla çalışmadır ve normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. İşçi isterse ücret yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika serbest zaman kullanabilir; serbest zaman altı ay içinde kullandırılır. Bir yıldaki toplam fazla çalışma 270 saati geçemez.

• Yazılı onay: Fazla Çalışma Yönetmeliği md. 9'a göre işçinin yazılı onayı, iş sözleşmesi yapılırken ya da ihtiyaç doğduğunda alınır ve özlük dosyasında saklanır. İşçi onayını 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir.
• Belge: Yönetmelik md. 10'a göre işveren, fazla çalışma yaptırdığı işçilerin bu saatlerini gösteren bir belge düzenler ve imzalı bir nüshasını özlük dosyasında saklar.
• Yasak gruplar: 18 yaşını doldurmamış işçiler, kısmi süreli çalışanlar, gebe ve emziren işçiler gibi bazı gruplara fazla çalışma yaptırılamaz (Yönetmelik md. 8).

Hesap örnekleri için fazla mesai hesaplama rehberine bakın.

Mesai kaydı zorunlu mu? İşverenin yükümlülükleri

İş Kanunu'nda “her çalışanın giriş-çıkış saatini şu biçimde tutun” diyen tek bir madde yoktur. Ancak birkaç yükümlülük birlikte, pratikte günlük kaydı zorunlu hale getirir:

• Fazla çalışma belgesi (Yönetmelik md. 10): Hangi gün kaç saat fazla çalışıldığını belgelemek için önce günlük çalışma süresini bilmek gerekir.
• Denkleştirme (md. 63): İki aylık ortalamayı ancak haftalık kayıtla gösterebilirsiniz.
• SGK bildirimleri: Aylık prim ve hizmet belgesinde bildirilen gün sayısı ile eksik gün nedenleri puantaja dayanır. 5510 sayılı Kanun md. 86, işyeri defter, kayıt ve belgelerinin 10 yıl saklanmasını ve istendiğinde ibrazını öngörür.
• Teftiş: İş müfettişleri çalışma sürelerine uyulup uyulmadığını denetler ve işverenden ilgili kayıtları ister.
• İspat: Fazla çalışma davalarında Yargıtay, işyerinin giriş-çıkış kayıtlarını, puantajları ve imzalı bordroları önemli delil olarak değerlendirir; yazılı delil yoksa tanık beyanlarına başvurulur.

İşçilik alacaklarında (fazla çalışma ücreti dahil) zamanaşımı 5 yıldır ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Beş yıl geriye dönük, güvenilir bir kayıt, arabuluculuk masasında işverenin en güçlü dayanağıdır.

Ara dinlenme, gece çalışması ve hafta tatili

• Ara dinlenme (md. 68): 4 saat veya daha kısa işlerde 15 dakika, 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar işlerde 30 dakika, 7,5 saatten fazla işlerde 1 saat. Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz.
• Gece çalışması (md. 69): En geç 20.00'de başlayıp en geç 06.00'ya kadar süren ve 11 saati geçmeyen dönemdir. Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin yazılı onayıyla aşılabilir. Ayrıntılar: gece çalışması.
• Hafta tatili (md. 46): Tatil gününden önceki altı gün çalışan işçiye en az 24 saat kesintisiz dinlenme verilir.
• Ulusal bayram ve genel tatil (md. 47): Bu günlerde çalışan işçiye ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret ödenir.

Denetim ve idari para cezaları

İş Kanunu md. 102, fazla çalışma ücretinin ödenmemesi veya serbest zamanın altı ay içinde kullandırılmaması (md. 41) için her işçi başına idari para cezası öngörür. Çalışma sürelerine (md. 63), ara dinlenmeye (md. 68), gece çalışmasına (md. 69), çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmasına (md. 73) ve özlük dosyasına (md. 75) aykırılıklar ise md. 104 kapsamında ayrıca cezalandırılır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiğinden burada rakam vermiyoruz; güncel tutarları mali müşavirinizle veya Bakanlık duyurularından kontrol edin.

Ceza kadar önemli olan, kaydı olmayan işverenin fazla çalışma davasında savunmasız kalmasıdır. Kayıt yoksa saatler çoğu zaman tanık beyanlarıyla belirlenir.

KVKK: kayıt tutarken kişisel veriler

Çalışma süresi kaydı, işverenin hukuki yükümlülüğünü yerine getirmesi için zorunlu olduğundan 6698 sayılı KVKK md. 5 kapsamında işlenebilir. Ek veriler ayrıca gerekçe ister:

• Konum: Yalnızca giriş-çıkış anında, işyerinde olunduğunu doğrulamak için; gün boyu takip değil. Bkz. GPS ile mesai takibi.
• Biyometrik veri: Parmak izi ve yüz tanıma özel nitelikli kişisel veridir (md. 6). KVK Kurulu'nun 2026/921 sayılı İlke Kararı'na göre yalnızca mesai takibi için biyometrik veri işlemek, açık rıza olsa bile ölçülülük ilkesine aykırı olabilir; Kurul kart, PIN gibi daha az müdahaleci yöntemleri öne çıkarır.
• Aydınlatma (md. 10): Çalışanlara hangi verinin, hangi amaçla, ne kadar süre işlendiğini yazılı olarak bildirin.

Kâğıtsız uyum için kontrol listesi

1. Tüm çalışanları kaydedin: kısmi süreli, sahada ve uzaktan çalışanlar dahil.
2. Giriş, çıkış ve molaları her gün kaydedin; ay sonunda toplu doldurmayın.
3. Fazla çalışma onayını yazılı alın ve özlük dosyasına koyun.
4. Fazla çalışma belgesini aylık düzenleyin ve çalışana imzalatın veya onaylatın.
5. Sınırları görünür kılın: günde 11 saat, gece 7,5 saat, yıllık 270 saat.
6. Düzeltmeleri izlenebilir yapın: kim, neyi, ne zaman, neden değiştirdi?
7. Kayıtları 10 yıl saklayın ve istendiğinde hızlıca sunun.

QRtimetrack personel takip uygulamasında çalışanlar QR kod, GPS veya tabletle giriş yapar; her düzeltme gerekçe ister, ay kapatılır ve çalışan saatlerini telefondan onaylar; siz Excel, CSV veya PDF alırsınız. Kâğıtla devam edecekseniz ücretsiz puantaj cetveli şablonumuzu kullanın.

7 gün ücretsiz deneyin

Sık sorulan sorular